Kira ilişkisinde depozito (güvence bedeli), kiraya verenin kiradan veya taşınmazın kullanımından doğabilecek alacaklarına karşılık alınan teminattır. Uygulamada peşin para, havale, bazen de senet şeklinde kararlaştırıldığı görülür.
Depozitonun amacı ev sahibine ek kazanç sağlamak değil; kiracıdan kaynaklanabilecek zarar riskine karşı güvence oluşturmaktır. Bu nedenle kira ilişkisi sona erdiğinde kiracının borcu yoksa depozitonun iade edilmesi gerekir.
Depozito hangi kanunda düzenlenmiştir?
Türk Borçlar Kanunu m.342 depozitoya ilişkin temel kuralları belirler ve hem kiracıyı hem de kiraya vereni bağlar.
Kanuna göre konut ve çatılı işyeri kiralarında istenebilecek depozito miktarı en fazla üç aylık kira bedeli olabilir. Bunun üzerinde kararlaştırılan tutar geçerli kabul edilmez.
Depozito döviz veya altın olarak alınabilir mi?
Kira bedelinin dövizle kararlaştırılması ayrı sınırlamalara tabi olsa da, depozito toplamda üç aylık kira tutarını geçmemek şartıyla döviz veya altın üzerinden belirlenebilir. Burada önemli olan miktarın kanuni sınırı aşmamasıdır.
Depozito senet olarak verilebilir mi?
Uygulamada sık rastlanır. Ancak bu durumda senedin gerçekten teminat amacıyla verildiğinin açıkça yazılması gerekir.
Aksi halde senet normal bir borç senedi gibi işlem görebilir ve ciro edilerek üçüncü kişilere devredilebilir. Bu da kiracı açısından ciddi risk yaratır.
Teminat senetleri kambiyo senedi gibi ciro edilmez; devredilecekse alacağın temliki hükümleri uygulanır. Bu ayrım pratikte çok önemlidir.
Depozito vermek zorunlu mu?
Hayır. Taraflar depozito kararlaştırmak zorunda değildir. Kiraya veren depozito almadan da kiraya verebilir.
Fakat depozito alınmamış olması, kiracının verdiği zararlardan sorumlu olmayacağı anlamına gelmez. Ev sahibi, kira bitiminde hasar varsa bunu mahkeme yoluyla tespit ettirip icra takibi başlatabilir.
Depozito kira borcuna sayılır mı?
Sözleşmede açık hüküm yoksa kiracı, “son ay kirayı ödemeyeyim, depozitodan düş” diyemez. Depozito ayrı bir güvencedir; kira borcu ayrı bir yükümlülüktür.
Kira ilişkisi bittiğinde:
- kiracının kira borcu yoksa,
- taşınmazda olağan kullanım dışında zarar yoksa,
depozito iade edilmelidir.
Depozito bankaya yatırılmak zorunda mı?
Kanuna göre para veya kıymetli evrak şeklindeki güvence, kiraya verenin tek başına çekemeyeceği şekilde bankada tutulmalıdır. Banka, ancak iki tarafın rızasıyla veya kesinleşmiş icra ya da mahkeme kararıyla ödeme yapar.
Ancak uygulamada çoğu kira ilişkisinde bu sistem işletilmez ve depozito doğrudan kiraya verene gönderilir. Bu durumda kira sonunda taraflar arasında anlaşmazlık çıkarsa genellikle hasar tespiti yaptırılması gerekir.
Ev satılırsa depozitoyu kim öder?
Taşınmazın el değiştirmesi kiracının hakkını ortadan kaldırmaz. Yeni malik, kira sözleşmesinin tarafı haline gelir ve depozitodan da sorumlu olur.
Bu husus Yargıtay 6. HD. E. 2012/15914 K. 2013/9504 kararında açıkça vurgulanmıştır. Yargıtay, depozito bedeli önceki malike verilmiş olsa bile yeni malikin iade yükümlülüğünün devam ettiğini kabul etmektedir.
Ayrıca iade edilirken güncel kira bedeli üzerinden iadesi yapılır.
Olağan yıpranma depozitodan kesilebilir mi?
Hayır.
Bir evde zamanla boyanın eskimesi, parkelerin kullanıma bağlı yıpranması, tesisatın normal şekilde aşınması kiracının sorumluluğunda değildir. Kiracıdan evi yeniden boyatması istenemez; sözleşmede özel bir hüküm yoksa böyle bir zorunluluk yoktur.
Ancak:
- kırılan,
- bozulan,
- hor kullanımdan kaynaklanan,
- sözleşmede teslim edildiği belirtilen demirbaşlara verilen zararlar
depozitodan karşılanabilir.
Demirbaş için kesinti yapılabilmesi adına bu eşyaların sözleşmede açık ve ayrıntılı biçimde yazılı olması gerekir.
Depozito ne zaman iade edilir?
Kira sona erip kiracı taşınmazı teslim ettiğinde, kiraya veren makul süre içinde inceleme yapar. Eğer borç veya zarar yoksa depozitonun iadesi gerekir. Haksız şekilde tutulması halinde kiracı dava ve icra yoluna başvurabilir.
