Velayet, boşanma sürecinin en hassas ve en çok yanlış bilinen başlıklarından biridir. Pek çok anne ve baba, velayetin otomatik olarak kime verileceğini, anlaşmayla değişip değişmeyeceğini ya da hangi durumlarda mahkemenin devreye girdiğini net olarak bilmeden hareket eder. Oysa velayet kararları; tarafların beyanlarından çok, çocuğun yaşam düzeni, bakım ihtiyacı ve üstün yararı esas alınarak verilir. Bu içerikte, uygulamada en sık karşılaşılan tereddütleri esas alarak velayetle ilgili en çok sorulan 20 soruyu, sade ve doğrudan bir dille ele alıyor; kulaktan dolma bilgiler yerine hukuki gerçekleri açıklıyoruz.
1. Nikâh dışı doğan çocuğun velayeti kimdedir?
Nikâh dışı doğan çocuğun velayeti, kanunen anneye aittir. Baba, velayet hakkı elde edebilmek için Aile Mahkemesi’nde dava açmak zorundadır.
2. Nikâh dışı doğan çocuğun anne ve babası sonradan birbiriyle evlenirse velayet ne olur?
Anne ve baba sonradan evlenirsa çocuğun velayeti ortak olur.
3. Velayet anne ve baba arasında anlaşmayla değiştirilebilir mi?
Hayır. Velayet, mahkeme kararı olmadan değiştirilemez. Anlaşmalı bir dava açarak velayetin değiştirilmesi sağlanabilir.
4. Velayet sahibi olmayan ebeveyn çocuğu okula yazdırabilir mi?
Velayet sahibi ebeveynin vereceği özel vekâlet ile mümkündür. Vekâlet yoksa okul işlemleri yapılamaz.
5. Tedbir velayeti nedir?
Boşanma davası açıldıktan sonra mahkeme, dava süresince geçerli olmak üzere tedbir velayeti belirler. Bu velayet, karar kesinleşene kadar devam eder.
6. Tedbir velayeti alan taraf şehir değiştirebilir mi?
Evet. Tedbir velayetini alan taraf, çocuğu alıp istediği ile yarleşebilir ve orada okula yazdırabilir.
7. Çocuğun kız ya da erkek olması velayeti etkiler mi?
Hayır. Velayet cinsiyete göre verilmez. Mahkeme, çocuğa fiilen kimin bakabileceğini ve hangi ortamın daha sağlıklı olduğunu değerlendirir.
8. Anne yeniden evlenirse velayet otomatik olarak babaya geçer mi?
Hayır. Yeniden evlenme tek başına velayet değişikliği sebebi değildir. Ancak yeni evlilik çocuğun hayatını olumsuz etkiliyorsa dava açılabilir. Çocuk idrak çağındaysa velayet konusunda çocuğun görüşü alınır.
9. Baba yeniden evlenirse velayet değişir mi?
Hayır. Baba açısından da durum aynıdır. Önemli olan yeniden evliliğin çocuğa etkisidir.
10. Anlaşmalı boşanmada velayetle ilgili her şeye karar verilebilir mi?
Velayet düzenlenebilir; ancak “anne yeniden evlenirse velayet babaya geçer” gibi hükümler geçersizdir.
11. Velayet davası Samsun’da hangi mahkemede açılır?
Velayet davaları, Samsun Aile Mahkemelerinde açılır. Aile Mahkemesi olmayan ilçelerde Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.
12. Çocuğun görüşü velayet kararında dikkate alınır mı?
Evet. Özellikle idrak çağındaki çocukların görüşü, pedagog eşliğinde alınır ve kararda etkili olur.
13. Maddi durumu iyi olan ebeveyn velayeti otomatik alır mı?
Hayır. Velayet bir “para yarışı” değildir. Maddi durum tek başına belirleyici olmaz.
14. Çocuğu diğer ebeveyne göstermemek velayet sebebi midir?
Sürekli ve kasıtlı şekilde kişisel ilişkiyi engellemek, velayetin değiştirilmesine kadar gidebilen ciddi bir durumdur.
15. Şiddet uygulayan ebeveyn velayet alabilir mi?
Hayır. Çocuğa yönelik şiddet, velayet açısından ağır bir olumsuzluk olarak değerlendirilir.
16. Velayet davasında tanık dinlenir mi?
Evet. Tanık beyanları velayet davalarında önemlidir. Yakın akrabalar da tanık olabilir. Ama pedagog raporu daha da önemlidir.
17. Sosyal inceleme raporu nedir?
Mahkeme, pedagog veya sosyal çalışmacı aracılığıyla tarafların yaşam koşullarını inceler. Bu rapor velayet kararında belirleyicidir.
18. Velayet kararı kesin mi, sonradan değiştirilebilir mi?
Velayet kararları kesin değildir. Şartlar değişirse her zaman velayet değişikliği davası açılabilir.
19. Samsun’da velayet davaları ne kadar sürer?
Dosyanın yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, Samsun Aile Mahkemelerinde ortalama 6–12 ay arasında sonuçlanır.
20. Velayet davasında avukatla çalışmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir; ancak velayet davaları çocuğun geleceğini doğrudan etkilediği için avukat desteğiyle yürütülmesi ciddi önem taşır.
Velayet davaları, yalnızca hukuki bilgiyle değil; uygulama tecrübesi, doğru strateji ve çocuğun üstün yararını okuyabilme becerisiyle yürütülmesi gereken süreçlerdir. Yapılacak küçük bir hata, telafisi zor sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle velayet konusunda karar almadan, dava açmadan ya da mevcut bir kararı değiştirmeye çalışmadan önce alanında uzman bir velayet avukatıyla hareket etmek, hem çocuğun geleceği hem de ebeveynin hukuki güvenliği açısından en sağlıklı yaklaşımdır.
