İKAME ARAÇ NE DEMEK?
İkame araç, yaşanılan kaza veya arıza nedeniyle mevcut olanın yerine tahsis edilen araç anlamına gelmektedir. Kasko poliçesine sahip bir kimse, eğer poliçede ikame araç verilmesine ilişkin maddede yer alıyorsa, aracının tamirde kaldığı süre boyunca, kendisine bir başka araç verilmesini sigorta şirketinden talep edebilir. Bir başka ihtimalde kişi, kazada kusurlu olan kişiden, aracının kullanılamadığı süreye karşılık ikame ettiği kiralık aracın bedelini isteyebilir. Kuşkusuz, buradaki talep miktarı sınırsız değildir. Aşağıda detaylı anlatıldığı üzere, Yargıtay içtihatlarınca oluşturulmuş prensip ve ilkeler uygulama alanı bulacaktır.
İKAME ARAÇ BEDELİ NEDİR?
Aracı kaza veya arıza nedeniyle kullanılamaz hale gelen kimse, hukuki şartların varlığı halinde, kendisine ikame araç tahsis edilmesini isteyebilir. Kişinin aracı ticari vasıflıysa işleri aksayacak, şahsi aracıysa gündelik rutin hayatında zarar meydana gelecektir. Burada kastedilen zarar maddi nitelikte olanlardır. Bu ve benzeri durumlarda her zaman araç tahsisi gerçekleşmemekte; onun yerine kişiye maddi tazminat ödenmektedir. Bu tazminata da “ikame araç bedeli” denmektedir.
İKAME ARAÇ BEDELİ KİMDEN TAHSİL EDİLİR?
İkame araç bedeli, özellikle trafik kazalarında karşımıza çıkmaktadır. Kişi, ister ticari ister şahsi olsun, dahil olduğu kaza nedeniyle aracını bir süre kullanamamaktadır. Bu halde kişi sigorta şirketinden, araç malikinden veya kazada kusurlu olan sürücüden kendisine ikame bir araç verilmesini; bu mümkün değilse de ikame araç bedelinin ödenmesini talep edebilir.
Bedelin tahsil edilebilmesi için bir yargı kararının bulunması veya sigorta hukukundan kaynaklı bir sebebin olması gerekmektedir. Aksi halde, ikame araç bedeli tahsil edilemeyebilir.
İKAME ARAÇ BEDELİ NASIL BELİRLENİR?
İkame araç bedeli hesap edilirken, ortalama bir kiralama ücreti tespit edilir. Söz gelişi, kiralanacak aracın ortalama günlük bedeli 2.000 TL olduğunda, TAMİR SÜRESİ x 2.000 TL = İKAME ARAÇ BEDELİ şeklinde formülleştirilir. Ancak ifade edilmesi gereken husus, aracın gerçekte ne kadar süre tamirde kaldığının değil, benzeri bir tamir işleminin ortalama kaç gün içerisinde gerçekleştirilebileceğinin tespitinin önemli olduğudur. Yani, kaza sonucu servise götürülen araç, normalde 3 günde tamir edilebilecekken, servis yoğunluğu sebebiyle 20 günde tamir edilirse, 3 günün talebe esas alınması beklenir. Özellikle Yargıtay içtihatlarına bakıldığında, ne kadar sürede tamamlandığı değil, ne kadar sürede tamamlanması gerektiğine odaklanıldığı anlaşılmaktadır.
İKAME ARAÇ BEDELİ NASIL TALEP EDİLİR?
İkame araç bedeli, sigorta şirketinden, kusurlu araç sürücüsünden ve araç malikinden, doğrudan başvuru, dava yada tahkim yoluyla talep edilebilecektir. İşin niteliğinin ticari olup olmamasına göre bu bedel ilgili Asliye Hukuk Mahkemelerinde veya Ticaret Mahkemelerinde dava açılabileceği gibi yasal şartların varlığı halinde Tahkim Komisyonu’na da başvuru yapılabilir.
Ancak, özellikle kasko veya sigorta poliçesine dayalı taleplerde, uzman hukukçulardan destek alınması tavsiye edilir. Zira hukuki şartların sağlanamaması halinde süreç çöpe atılmış olacaktır.
İKAME ARAÇ BEDELİ İÇİN İCRA TAKİBİ YAPILIR MI?
Bugünlerde kazaya karışan kusurlu sürüclere doğrudan ilamsız icra takibi yapılarak ikame araç bedelinin talep edildiği görülmektedir. Ortada bir mahkeme kararı olmaksızın yapılan bu icra takiplerinde, gerçekliği şüpheli rakamlar vatandaşlardan talep edilmektedir. İlamsız takip söz konusu olduğundan borça yönelik yapılacak bir itiraz halinde takip duracak ve dava açma yükümlülüğü alacaklı tarafa geçecektir. Bu halde, alacaklı taraf risk almış olacaktır. Zira, mahkeme yoluna gidip bir karar elde ettikten sonra icra yoluna başvurmakla, doğrudan ilamsız takip açmak arasında fark vardır. İlki garanti ve daha az riski bir yoldur.
İKAME ARAÇ EN FAZLA KAÇ GÜN VERİLİR?
Ortalama en fazla 15 gün verildiği görülmektedir. Ancak araçta meydana gelen hasarın tamiri için gereken süre bu belirlemede önemlidir. Bu konuda sigorta poliçesi veya kasko poliçesinin öngördüğü sınırlara bakılması önem arz eder. Zira kasko poliçesinde ikame araç klozu yer almıyorsa, bahsi geçen ortalama değerin sigorta şirketinden talep edilmesi mümkün değildir. Ancak kusurlu araç sürücüsünden yapılacak taleplerde bu tarz bir sorun yoktur.
İKAME ARAÇ BEDELİ ARABULUCULUK ZORUNLU MU?
Kural olarak, ikame araç bedeli talebi için arabuluculuk başvurusu zorunlu değildir. Arabuluculuk yapılmaksızın ikame araç bedeli tazminatı için dava açılabilir. Ancak işin niteliği gereği Türk Ticaret Kanunu kapsamında ticari bir işse, o halde arabuluculuk yoluna başvurulması zorunlu olacaktır.
Yazan: Avukat Enes Baki
